3.2 ภูเขาไฟ

041

ในยามปกติ ภูเขาเป็นธรณีสัณฐานลักษณะหนึ่งบนพื้นผิว โลก ที่มีทรัพยากรธรรมชาติมาก และประดับโลกให้สวยงาม แต่ยังมีภูเขาที่มีลักษณะพิเศษคือสามารถพ่นสารละลายร้อน และเถ้าถ่าน ตลอดจนเศษหินจากภายในโลกออกสู่พื้นผิวโลกได้ เราเรียกว่า ภูเขาไฟ

ภูเขาไฟมีทั้งที่ดับแล้วและที่ยังมีพลังอยู่ ภูเขาไฟที่ดับแล้ว เป็นภูเขาไฟที่เกิดขึ้นมานานมากอาจเป็นหลายแสนหลายล้านปี และวัตถุส่วนที่พ่นออกมา ก็แข็งตัวกลายเป็นหินภูเขาไฟบนพื้น ผิวโลก ส่วนภูเขาไฟที่ยังมีพลังเป็นภูเขาไฟ ที่มีการระเบิดค่อน ข้างถี่และอาจจะระเบิดอีก โดยมีประวัติการระเบิดไม่เกิน 10,000 ปีที่ผ่านมา ปัจจุบันนี้ทั่วโลกมีภูเขาไฟทีมีพลังอยู่ ประมาณ 1,300 ลูก แต่มีภูเขาไฟที่ดับแล้วมากมายที่กลายเป็น ภูเขา และเทือกเขาที่สำคัญของโลก

เขาไฟบนโลกไม่ได้เกิดกระจัดกระจายไปทั่ว แต่มีอยู่เฉพาะที่ เฉพาะเขตเท่านั้น ถ้าเราลองนึกถึงชื่อประเทศญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย ปาปัวนิวกินี นิวซีแลนด์ และรัฐฮาวายของประเทศสหรัฐอเมริกา จะเห็นว่าประเทศเหล่านี้อยู่ติดทะเล ส่วนมากเป็นหมู่เกาะ และเมื่อนึกต่อไปจะเห็นว่าประเทศเหล่านี้ในปัจจุบันยังคงมีรายงานเรื่องภูเขาไฟระเบิด และเมื่อ พิจารณาจากแผนที่จะเห็นว่าประเทศเหล่านี้มีความสัมพันธ์กัน โดยตั้งอยู่บนขอบนอกของพื้นทวีป เป็นแนวไปจนถึงกลาง มหาสมุทรแปซิฟิก ความคิดเหล่านี้จึงควรจะเป็นคำตอบได้ว่าภูเขาไฟไม่ได้เกิดทั่วไป แต่จะเกิดเป็นแนว เป็นเขต หรือเป็น โซน ในบางบริเวณของเปลือกโลก

ภูเขาไฟ

042                  043

โครงสร้างของภูเขาไฟ                                การระเบิดของภูเขาไฟ

   

ภูเขาไฟระเบิดเกิดจากการปะทุของแมกมา แก๊ส และเถ้าจาก  ใต้เปลือกโลก ก่อนการระเบิดมักจะมีสัญญาณบอกเหตุให้รู้ล่วงหน้า เช่น แผ่นดินในบริเวณรอบ ๆ ภูเขาไฟเกิดการสั่น

สะเทือน มีเสียงคล้ายฟ้าร้อง ติดต่อกันเป็นเวลานาน เสียงที่ดังออกมานั้นเกิดจากการเคลื่อนไหวของแมกมา แก๊สต่าง ๆและไอน้ำที่ถูกอัดไว้ เมื่อเกิดการระเบิด ลาวา เศษหินฝุ่นละออง เถ้าถ่านภูเขาไฟจะถูกพ่นออกมาทางปล่องภูเขาไฟหรืออกมาทางช่องด้านข้างของภูเขาไฟ หรือจากรอยแตกแยกของภูเขาไฟ แมกมาเมื่อขึ้นสู่พื้นผิวโลกเรียกว่า ลาวา (lava)ลาวาที่ออกมาสู่พื้นผิวโลกจะมีอุณหภูมิสูงถึง 1,200 ?c ไหลไปตามความลาดเอียงของพื้นที่ ส่วนแก๊สที่ออกมาด้วยก็จะล่อง ลอยออกไปเป็นฟองอากาศทำให้ลาวาร้อนที่ไหลอยู่คุพุ่งเหมือนน้ำพุร้อน ต่อมาเมื่อลาวาเย็นตัวและแข็งตัวจะกลายเป็นหินบะซอลต์ ซึ่งมีรูอากาศเป็นช่องอยู่ในเนื้อหิน ส่วนลาวาที่มีปริมาณของธาตุซิลิคอนมากและถูกพ่นขึ้นมากองอยู่รอบ ๆปล่องภูเขาไฟ เมื่อเย็นตัวและแข็งตัวจะเป็นหินแอนดีไซต์ไรโอไลต์ และออบซิเดียน เป็นต้น

การระเบิดของภูขาไฟอีกรูปแบบหนึ่ง เป็นการระเบิดของ หินหนืดหรือแมกมา ซึ่งโดยทั่วไปแมกมาจะมีแก๊สอยู่ด้วย เมื่อ แมกมาเคลื่อนขึ้นมาใกล้ ผิวโลกตามช่องเปิด แก๊สต่าง ๆ ที่ ละลายอยู่จะแยกตัวออกเป็นฟองลอยขึ้นด้านบนของแมกมา เหมือนน้ำเดือด ฟองแก๊สจะเพิ่มจำนวนมากขึ้น และขยายอย่าง รวดเร็ว ความหนืดของแมกมาตรงที่เกิดฟองจะเพิ่มสูงขึ้น  ตามไปด้วยจนเกิดการแตกร้าวของฟองแก๊สพร้อม ๆ กับการขยายตัวและเกิดการระเบิดออกอย่างรุนแรงพ่นชิ้นส่วนภูเขาไฟ ออกมา ส่วนมากเป็นเศษหิน ผลึกแร่ เถ้าภูเขาไฟ และฝุ่นภูเขาไฟ ชิ้นส่วนภูเขาไฟ เมื่อถูกระเบิดออกมาก็ปลิวฟุ้งไปในอากาศ ต่อมาก็จะตกลงมาสะสมตัวบนผิวโลกทั้งในน้ำและบนบก ส่วนชิ้นส่วนภูเขาไฟที่ยังมีไอน้ำและแก๊สประกอบอยู่ภายในที่มี อุณหภูมิและความดันสูง เมื่อขยายตัวก็จะไหลพุ่งออกมาจากช่องที่เปิดอยู่สู่ผิวโลก แล้วไหลไปตามความลาดชันของพื้นที่ไป สะสมตัว ณ ที่หนึ่ง ชิ้นส่วนภูเขาไฟที่เกิดในลักษณะนี้เมื่อเย็นตัวและแข็งตัวเป็นหินเรียกว่า หินตะกอนภูเขาไฟ (pyroclastic rock)

หินตะกอนภูเขาไฟ เรียกชื่อตามขนาดและลักษณะของชื้นส่วนที่พ่นออกมา เช่น เถ้าภูเขาไฟขนาด 0.06 – 2 มิลลิเมตร เมื่อแข็งตัวเป็นหินเรียกว่า หินทัฟฟ์ (tuff) ชิ้นส่วนภูขาไฟที่ขนาดใหญ่กว่า 64 มิลลิเมตร ถ้าเป็นเหลี่ยมเรียกว่า บล็อก เมื่อแข็งตัวเป็นหินเรียกว่า หินกรวดเหลี่ยมภูเขาไฟ ถ้ารูปร่างกลมมนเพราะเย็นตัวอย่างรวดเร็วในอากาศเรียกว่า บอมบ์ (bomb) เมื่อแข็งตัวเป็นหินเรียกว่า หินกรวดมนภูเขาไฟ

ถ้าพิจารณาส่วนประกอบที่เด่นของหินบางชนิด เช่น แก้ว (silicate glass) ที่ไม่มีรูปผลึก เกิดจากการเย็นตัวและ แข็งตัวอย่างรวดเร็วของแมกมา จะเป็นก้อนแก้วที่มีรูพรุน เต็มไปด้วยฟองแก๊สที่ยังไม่แตกออกเป็นชิ้นเล็ก ๆ แต่จากแรง ระเบิดทำให้แตกออกเป็นก้อน มีน้ำหนักเบา ลอยน้ำได้ เรียกว่า พัมมิซ (pumice)

044             045

 หินทัฟฟ์ และรอยคดโค้ง จังหวัดนครนายก               หินกรวดเหลี่ยมภูเขาไฟ บริเวณน้ำตกวังม่วง

                                                                                                         อำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี

 

จากการสำรวจหินภูเขาไฟโดยทั่วไป พบว่ามีลักษณะแตกต่างกัน หินภูเขาไฟบางก้อนจะมีเนื้อผลึกละเอียดประกอบด้วย แร่ธาตุต่าง ๆ ทั้งสีจาง สีเข้ม บางก้อนมีเนื้อแก้วสีเข้ม บางก้อนมีลักษณะเป็นเศษหินมารวมกัน บางก้อนเนื้อหินมีรูพรุน เป็นต้น

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s